BP Eğrisi nedir?

Bir ekonomide reel döviz kuru yükselince (R=eP*/P) yurtiçinde üretilen malların ucuzlaması sonucu, ihracat (X) artarken ithalat (M) azalır ve net ihracat (XN) artmış olur. Ayrıca yurtiçi hasıla (Y) artınca  ithalat artar ve net ihracat azalır. Dolayısıyla yurtiçi ve yurtdışı fiyat düzeyleri veri iken cari hesap dengesi yurtiçi hasılaya (Y), yurtdışı hasılaya (Y*) ve nominal döviz kuruna bağlı olarak değişir.

Diğer taraftan yatırımcıların ulusal ve yabancı faiz getiren varlıklar arasında yapacakları seçimin niteliği hangi varlığın daha yüksek getirisi olduğuna bağlıdır. Dolayısıyla döviz kurundaki beklenen değişmenin sıfır olduğu varsayımı altında eğer yurtdışı faiz haddi yurtiçi faiz haddinden daha büyük ise (i*t > it) yabancı tahvil talebi artar. Böylece sermaye hesabı açığı ortaya çıkar. Yani sermaye hesabı dengesi, faiz hadleri arasındaki farka bağlı olarak değişir.

Şekil (a)’da farklı hasıla düzeylerine tekabül eden net ihracat düzeylerini temsil eden doğruya göre hasıla düzeyi arttıkça net ihracat azalmaktadır (ithalat artmaktadır). Şekil (b)’de ise ödemeler dengesinin dengede olması için sermaye hesabının net ihracat kadar (cari hesap fazlası kadar) açık vermesi gerektiğini ifade eden 45 derecelik doğru yer almaktadır. Şekil (c)’de yer alan doğru farklı sermaye hesabı açığı düzeylerine tekabül eden faiz hadlerini temsil etmektedir. Son olarak şekil (d)’de yer alan ve cari hesap fazlası ile sermaye hesabı açığını toplamını sıfır kılan (ödemeler dengesinin dengede olmasını sağlayan) hasıla-yurtiçi faiz haddi bileşimlerinin geometrik yerini temsil eden pozitif eğimli eğriye Ödemeler Dengesi Eğrisi (Balance of Payments Curve, BP) denir. BP eğrisinin konumu yurtdışı hasıla düzeyi veri iken reel döviz kuruna bağlı olarak değişir. Reel döviz kuru yükseldiğinde, yurtiçinde üretilen malların ucuzlaması sonucu her alternatif hasıla düzeyinde net ihracat artar ve buna bağlı olarak her alternatif hasıla düzeyinde yurtiçi faiz haddi düşer (BP eğrisinin konumu değişir). BP eğrisinin pozitif eğimli olmasının nedeni, hasıla artınca ithalatın artması ve net ihracatın azalması, net ihracattaki bu azalmanın sermaye hesabındaki artışla karşılanması için de yurtiçi faiz haddinin artması gereğidir. Eğimi belirleyen iki unsurdan birincisi,marjinal ithal eğilimi; ikincisi, sermaye hareketlerinin iç ve dış faiz hadleri arasındaki farka olan duyarlılığıdır.

Ödemeler dengesi dengede iken döviz arzı döviz talebine eşit olduğundan, ödemeler dengesi eğrisinin döviz piyasasında dengeyi sağlayan faiz haddi-hasıla bileşimlerini yansıttığını söylemek ve buna bağlı olarak ödemeler dengesi eğrisini, Döviz Eğrisi (Foreign Exchange Curve, FE) diye de nitelendirmek mümkündür.

Yurtiçi hasıla artınca ithalatta meydana gelen artış net ihracatın azalmasına yol açar. Net ihracattaki bu azalma sermaye hesabındaki artışla karşılanmalı ve bunun olması için de yurtiçi faiz haddi yükselmelidir. Çünkü yurtiçi faiz haddi yükselince yerli tahvil talebi artacak ve yurtiçine sermaye girişi olacaktır. Sermaye hareketleri iç ve dış faiz hadleri arasındaki farka ne kadar duyarlı ise net ihracattaki azalmayı sermaye hesabındaki artışla dengelemek için faiz haddinde meydana gelmesi gereken artış o kadar düşük ve dolayısıyla BP eğrisi o kadar yatık olur. Sermaye hareketlerinin faiz farkına duyarlılığı çok yüksek olduğunda BP eğrisi yatay eksene paralel olur. İç ve dış faiz haddinin birbirine eşitlendiği (i=i*) böyle bir durumda yurtiçi faiz haddindeki çok ufak bir değişme yoğun sermaye girişine veya çıkışına neden olur. Böylece sırasıyla cari hesap açığı veya fazlası dünya faiz haddi üzerinden sermaye hesabı fazlası veya açığı ile dengelenir. Bundan sonraki açıklamalarda sermaye akışkanlığının mükemmel olduğu (BP eğrisinin yatay eksene paralel olduğu) kabul edilecektir.